Başbakanlık Özürlüler İdaresi engelliliği ‘Doğuştan veya sonradan herhangi bir nedene bağlı olarak bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerin çeşitli derecelerde kaybedilmesinden ötürü toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerin karşılanmasında güçlük çekme, bu sebeplerle korunma, bakım, iyileştirme danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyma’ olarak tanımlamaktadır.  Günümüzde engelli bireylerin hepsi “Özel Bakım Gerektiren Bireyler” olarak kabul edilmektedir.

Sorunlar?

• Özel Bakım Gerektiren Bireyler, tükürük akış hızında azalma, çiğneme fonksiyonlarında bozulma, karbonhidrat alım sıklığında artış ve kas eklem problemlerine bağlı olarak yetersiz oral hijyene sahiptir. Bu yüzden bu bireyler ağız-diş hastalıkları bakımından yüksek risk grubundadır.

• Özel Bakım Gerektiren Bireyler, ağız diş sağlığı hizmetlerine ulaşmada zorluklar çekmektedir. Bu nedenle, bu bireylerde ağız-diş sağlığını korumak büyük önem taşır.

Özel Bakım Gerektiren Bireylerde Diş Fırçalama:
• Bu bireyler, soyut kavramları güç kavrayabilir. Diş temizlemenin gerekliliği somut olarak ve resimlerle gösterilerek fırçalamaya teşvik edilmelidir.

• Kas fonksiyonları zayıflamış ve ellerini etkin kullanamayan hastalarda sapı uzun diş fırçası ya da diş fırçasının sapını kavramaya yardımcı olacak eklemeler gerekebilir.

• Özel Bakım Gerektiren Bireylerde diş fırçasının başı, öğürme refleksini tetiklememek ve ağzın her bölgesine ulaşabilmek amacıyla
normalden küçük, özel geliştirilmiş olmalıdır.

Diş fırçası ve arayüz fırçası çeşitleri Elektrikli diş fırçaları engelliler için alternatif olabilir. Ulaşılması zor alanlarda ve elini rahat
kullanamayan, uygulaması yetersiz hastalarda önerilebilir.

• Diş ipi, hasta ve/veya yakını tarafından uygulanmalıdır. Diş ipi tutacağı diş ipi kullanımını kolaylaştırabilir.

• Diş fırçası kılları aşınma belirtisi gösterince, genellikle 2-3 ayda bir değiştirilmelidir.

• Dişler, günde birisi yatmadan önce olmak üzere 2 kez en az 2 dakika fırçalanmalı, diş araları ise günde bir kez diş ipi veya
arayüz fırçaları ile temizlenmelidir.

Diş fırçalama yöntemleri ve pozisyonları sağlıklı bireylerden farklı olabilir;

 

Yatarak Fırçalama

Birey, fırçalayan kişinin dizlerinin
üzerine yatırılmalıdır. Baş, ellerle
desteklenerek fırçalanmalıdır. Birey,
uyumsuz ve fırçalamaya direniyorsa
ikinci kişinin yardımı istenir.

 

 

 

Oturarak Fırçalama

Bireyin yatmasına izin verilmelidir.
Dişler, başın altına bir yastık
yerleştirilerek fırçalanmalıdır.

 

 

 

 

Özel Bakım Gerektiren Bireylerde Oral Hijyen ve Önemi:
Dişleri, dişeti sınırından başlayarak fırçalamak önemlidir. En uygun fırçalama yöntemi aşağıdaki gibidir. Özel Bakım Gerektiren Bireylerin ebeveynleri ve bakıcılarına bu fırçalama şekli öğretilip benzer şekilde yapmaları istenmelidir.

Üst ve alt dişlerin dış yüzeyleri, fırça dişeti sınırına 45 derece açı ile yerleştirilerek ağız içine süpürme hareketi yaparak temizlenir.


Üst ve alt dişlerin iç yüzeyleri benzer hareketlerle fırçalanır.


Üst ve alt dişlerin çiğneyici yüzleri ileri geri hareketlerle fırçalanmalıdır.

Gargara: Alkolsüz antibakteriyel gargaralar ve spreyler plak kontrolünde mekanik temizliğe yardımcı ajanlardır. Özel Bakım Gerektiren Bireyler, motor fonksiyon yetersizlikleri nedeniyle gargara yapamazlar. Gargara, bir kulak pamuğu veya diş fırçası aracılığı ile uygulanabilir.

Beslenmede nelere dikkat edilmelidir?

• Gece beslenmelerinden kaçınılmalıdır.

• Diş çürüğünün ana nedeni; şekerli, asitli, diş ve dişetine kolayca yapışıp kalan besin maddeleridir. Bu Bireylere özel bir diyet önerilmemiş ise bol şeker ve karbonhidrat içeren gıda maddeleri yemek aralarında verilmemeli, bu gıdalar ana öğünlerde tüketilmelidir.

• Püre tarzında, yumuşak gıdalarla beslenmek zorunda kalan engellilerde her öğünde diş fırçalama yapılamıyorsa; yemek sonrası ağız çalkalatılmalı, en azından su içirilmeli ya da gıda artıkları temiz bir tülbent veya parmak fırçaları ile silinerek temizlenmelidir.

• Şurup formundaki ilaçların çoğu şeker içerdiğinden bu ilaçları sürekli kullananlar, ağız-diş bakımına daha fazla özen göstermelidir.

• Beslenmede çürüğe neden olmayan besinler tercih edilmelidir. Bunlar; protein ağırlıklı yiyecekler, süt, rafine edilmemiş hububatlar, kakao, çay en önemlisi de yoğurt ve peynirdir.

Özel Bakım Gerektiren Bireyler İçin Diğer Koruyucu Önlemler:

• Dil temizliği; dil sırtındaki birikintiler fırçalama ile uzaklaştırılarak ağız ortamındaki mikroorganizmalar azaltılmaya çalışılır.

• Ağız kuruluğu, tat alma bozukluğuna neden olur. Gün içinde birkaç kez suyla gargara yaparak ya da diş dostu sakızlar önerilerek bu sorunu çözmek mümkündür. Diş hekimi önerisiyle yapay tükürük de kullanılabilir.

• Dişleri ve dili fırçalamak, ağız kokusunu önemli ölçüde ortadan kaldırır.

• Yaşa uygun dozda flor içeren diş macunları tavsiye edilmelidir.

• Dişlerin çürüğe direncini artırmak amacıyla topikal flor jelleri veya vernikleri 3 ay ara ile diş hekimi tarafından uygulanabilir.

• Bireyin diyet özellikleri gözden geçirilmelidir.

• Hastaların kontrolleri 3 aylık aralıklarla yapılmalıdır.

• Hasta ve yakını tarafından görülen diş kırığı, diş etinde kanama ve şişlikler, dişte renklenme gibi durumlarda diş hekimine gidilmelidir.

”Site içeriğinde bulunan  bilgiler bilgilendirmek içindir, bu bilgilendirme kesinlikle hekimin hastasını tıbbi amaçla muayene etmesi veya tanı koyması yerine geçmez”

”Bu sayfadaki bilgiler Türk Diş Hekimleri Birliği eğitim broşürlerinden derlenerek hazırlanmıştır.”